Opatów to miasto położone na Wyżynie Sandomierskiej nad rzeką Opatówką, na skrzyżowaniu szlaków komunikacyjnych z Kielc do Lublina i z Warszawy do Rzeszowa.

W przeszłości Opatów był jedną z najważniejszych miejscowości regionu i znanym węzłem szlaków handlowych (tędy przebiegał m.in. szlak bursztynowy). Najstarsza osada z około X wieku znajdowała się na wzgórzu zwanym Żmigród, obecnie stoi tu zespół klasztorny Bernardynów z XV wieku z poźniejszymi przebudowaniami w stylu barokowym.

Nazwa miasta pojawia się po raz pierwszy w 1189 roku w związku z pobytem w grodzie Kazimierza Sprawiedliwego i opata klasztoru na Św. Krzyżu. W latach 1233-1514 Opatów był własnością biskupów lubuskich. W 1286 Leszek Czarny wystawił akt lokacyjny dla grodu. Na przełomie XV i XVI wieku hordy tatarskie spaliły miasto i tak zniszczone miasto w 1514 roku kupił kanclerz Krzysztof Szydłowiecki.

On to otoczył Opatów kamiennym murem wraz z 4 bramami, z których do dziś zachowała się jedynie Brama Warszawska. Kanclerz odbudował miasto wraz z XII-wieczną romańską kolegiatą, w której zachowały się XVI-wieczne marmurowe nagrobki rodziny kanclerza.

Wiek XVI i XVII to okres rozwoju Opatowa jako ośrodka politycznego, tutaj odbywały się sejmiki szlachty województwa sandomierskiego. Kres rozwojowi miasta przyniósł potop szwedzki i wojska księcia Jerzego II Rakoczego. Trudne dla miasta były też lata wieku XVIII wypełnione walkami o tron w Rzeczpospolitej, częste przemarsze wojsk dotkliwie niszczyły miasto i okolicę.

Po Kongresie Wiedeńskim Opatów wszedł w skład Guberni Radomskiej Królestwa Polskiego. Ludność z Opatowa i okolic aktywnie uczestniczyła w powstaniach narodowych, a szczególnie w Powstaniu Styczniowym z 1863-64 roku (na Rynku znajduje się pomnik poświęcony dowódcy Dywizji Krakowskiej płk. Ludwikowi Topór-Zwierzdowskiemu. W czasie I i II wojny światowej Opatów był miastem frontowym i tym samym miejscem krwawych walk.

Obecnie miasto stanowi stolicę powiatu opatowskiego, a najważniejszymi zabytkami są: romańska kolegiata pw. Św. Marcina z XII wieku z bogatym wystrojem, kościół i klasztor Bernardynów z XV wieku oraz XV-wieczne lochy miejskie o długości 400 m.

Tekst: Kacper Polański - przewodnik świętokrzyski
Kacper Polański